» » "САДДИ ИСКАНДАРИЙ" ИБРАТИ

ЯНГИЛИКЛАР / МАЪРИФАТ ВА МАДАНИЯТ

"САДДИ ИСКАНДАРИЙ" ИБРАТИ

Алишер Навоий "Хамса" - беш достондан иборат нодир асарини 1483-1485 йилларда яратган. Бу йирик асарнинг илк достони "Ҳайрат ул-аброр" ("Яхши кишиларнинг ҳайратланиши"), "Фарҳод ва Ширин", "Лайли ва Мажнун", "Сабъаи сайёр" ва охиргиси 1485 йилда ёзилган "Садди Искандарий" достонидир. Буюк сўз устаси бу достонида афсонавий ҳукмдор Искандар Зулқарнайннинг зафарли юришлари, бутун дунёни ўзига бўйсундириб, ер юзида адолатни жорий қилгани акс эттирилади. Асардаги таъсирли лавҳалардан бири Искандарнинг Эрон шоҳи Доро билан бўлган жанги тасвиридир.
Икки буюк ҳукмдорнинг элчилар мақомидаги учрашув ва музокарадан натижа бўлмагач, охирги чора- қурол ва лашкарлар ишга солинади. Доро икки йил давомида ўзига тобе мамлакатлардан ҳисобсиз қўшин йиғади. Искандар ўз айғоқчилари орқали Доронинг ҳаракатларидан хабардор бўлиб туради, лекин у охирги дақиқаларга қадар сулҳ билан мақсадга эришишга ҳаракат қилади:
… Ва лекин шиори мадоро бўлиб,
Таҳаттук йўқ андоқки Доро бўлиб.
Чу Доро ҳадиси анга бўлди туз,
Ки олам сипоҳин йиғиб қўйди юз…
Доронинг жанг қилишга қарор қилганини билиб, Искандар ҳам лашкар йиғишга фармон беради. Икки лашкар бир-бирига яқинлашади. Уларни битта тоғ ажратиб туради. Искандар лашкарбошилари билан тоғ тепасига чиқади ва Доро қўшинининг ўз қўшинидан зиёд эканлигини кўриб, кўнглига хавотир тушади. Кучлар тенг эмаслигидан изтиробга тушади. Искандар ташвишли ўй билан тоғ устида ўйланиб турганида, тош устига бири бақувват, иккинчиси эса заифроқ кабутар қўниб, бир-бири билан уриша кетади. Икки қуш жангини томоша қила туриб, бу ҳолатни Доро билан ўзига қиёслайди. Шу пайт осмондан бир бургут ерга шўнғиб, уришаётган кабутарлардан йирикроғини ўз чангалига олиб, ҳавога кўтарилади. Искандарнинг бу воқеадан кўнгли ёришади ва Доронинг маҳв бўлишини, аммо бу иш бошқа қўллар томонидан амалга оширилишини қалбан сезади. Жанг бўладиган куни кечаси Доронинг яқин одамларидан бири ўз подшоҳига хиёнат қилиб, Искандарга ўз хизматларини таклиф этиб, хат жўнатади. У номани ўқиб, қаттиқ ўйланиб қолади, аммо мактубга жавоб ёзмайди. Эртасига жанг бошланиб, хиёнаткор Дорога ҳужум қилиб, уни қаттиқ жароҳатлайди. Воқеадан хабар топган Искандар ниҳоятда қайғуради. Қонга беланиб ётган қисматдоши ёнига келиб, бу воқеада ўзининг алоқадор эмаслигини йиғлаб айтади.
Манга етти бир нома ҳам бир замон,
Ўқуб ташладим бўйла қилмай гумон.
Кетурганга гарчи сазо бермадим,
Ва лекин бу ишга ризо бермадим…
Шунда Доро ундан учта нарсани илтимос қилади. Биринчиси, хиёнаткор одамни ўлдиришни, ўзининг қавму қариндошларини қатл этмасликни, агар авф қилса, содиқ хизмат қилишини, қизи Равшанакка уйланишини, насли Искандар насли билан қўшилиб, шараф ва иззат топишини сўрайди. Искандар Доронинг таклиф ва илтимосини қабул қилади, қўшинига икки хиёнаткордан бош-қаларнинг кечирилишини эълон қилади.
Навоий мамлакат тинчлиги, осойишталиги сипоҳнинг садоқатига, ҳукмдор адолати ва одилона сиёсатига боғлиқлигини мана шу достони орқали тасвирлаб берган.

Бахтиёр МАМАЮСУПОВ.
скачать dle 11.3
Калит сўз Алишер Навоий

Ўхшаш янгилик

Янгиликдаги изоҳлар

Ҳурматли фойдаланувчи, Сиз сайтимиздан рўйхатдан ўтмаганмисиз.
Унда марҳамат Рўйхатдан ўтинг.

Ўзингизнинг изоҳингизни қолдиринг:

Ижтимоий тармоқлар

  • Фэйсбук
  • Твиттер
  • Телеграм
  • Сайт материалларидан фойдаланилганда WWW.PDH.UZ манбаи курсатилиши шарт.

    Тезкор алоқа

  • Админ билан алоқа телеграм

    Журналистлар

    Манзилимиз

    Самарқанд вилояти
    Паст Дарғом тумани, Жума шаҳри,
    Амир Темур кўчаси, 50-уй.

    Телефон : ( 8366 ) 465-12-56